Ruimte voor verandering

Morison kwam via Maggie Nelsons boek The Argonauts bij die vraag uit. Niet als abstract filosofisch probleem, maar als iets dat zich afspeelt in het dagelijks leven. In liefde, in lichamen, in relaties. Wat gebeurt er wanneer iemand transformeert? Kun je iemand blijven zien terwijl diegene iets anders wordt dan je dacht te kennen? En wat vraagt dat van jou?  

Het antwoord is niet comfortabel. Veranderen betekent namelijk niet alleen groeien. Het betekent ook dat bestaande verhoudingen onder druk komen te staan. Dat iets wat vanzelfsprekend leek ineens een keuze blijkt. Dat regels zichtbaar worden zodra iemand ze overschrijdt.  
‍

Het vreemde beeld
Om dat te begrijpen, hoef je niet ver te zoeken. Rond Amsterdam lijkt het landschap op het eerste gezicht natuurlijk. Weilanden, sloten, gewassen, riet. Maar kijk iets langer en je ziet hoeveel ervan door mensenhanden wordt bepaald. Water wordt gestuurd, grond krijgt een functie, gewassen worden geteeld en geoogst. Wat leeft, wordt georganiseerd rond bruikbaarheid en productiviteit.  

En dan komt Morison met iets wat niet helemaal in dat systeem past. Hij verzamelt materialen die overblijven: stro, hooi, oliehoudend raapzaad, riet. Bij het riet is juist het materiaal interessant dat normaal door dakdekkers wordt afgewezen. Geen rechte stengels en nette uiteinden, maar bladeren, pluimen, onregelmatige lengtes. Wat voor de één onbruikbaar is, wordt voor de ander essentieel.  

Het materiaal verzet zich tegen het plan. Het wil niet netjes worden wat het vooraf bedacht was. De vorm ontstaat door onderhandeling. Dat is misschien een mooie manier om naar verandering te kijken. Niet als iets wat je onder controle hebt, maar als iets waar je mee moet leren onderhandelen.  

Het lichaam als terrein
In Amsterdam verschuift Morisons blik vervolgens van het landschap naar het lichaam. Naar queer- en kinkruimtes, waar lichamen, rollen en relaties niet vanzelfsprekend vaststaan. Daar wordt zichtbaar dat macht niet altijd tegenover vrijheid staat. Overgave hoeft niet het tegenovergestelde van controle te zijn. Kwetsbaarheid kan samengaan met bescherming. Grenzen kunnen juist ruimte maken voor experiment.  

Bij bdsm wordt dat letterlijk. Een touw houdt een lichaam vast. Het lichaam wordt gedraaid, begrensd, in een andere positie gebracht. Maar ondertussen is er voortdurende aandacht: iemand kijkt, voelt, past aan, maakt strakker of losser. Overgave ontstaat niet zonder vertrouwen.  

Ook in een donkere sauna of een club ontstaat ruimte tussen vrijheid en aandacht. Een blik kan genoeg zijn. Een aanraking kan een uitnodiging zijn. Er kan iets gebeuren, of juist niet. Die spanning is belangrijk, want The Argonauts willen niet alleen lichamelijke vormen laten zien. Ze willen een gevoel oproepen van iets dat op het punt staat te gebeuren.  

Een harde huid, een zachte binnenkant
De drie sculpturen groeien uit al die werelden tegelijk. Stro, gefermenteerd gras en riet worden samengebonden, opgestapeld en rond een structuur opgebouwd. Vervolgens krijgen ze een harde minerale huid. Zand, kalk, mineralen en plantaardige vezels zijn aangebracht totdat een korst ontstaat.  

Onder de huid blijven de agrarische materialen drogen, krimpen, fermenteren en vergaan. De buitenkant moet zich verhouden tot een binnenkant die voortdurend verandert en ineens wordt die huid iets anders dan bescherming. We bouwen soms een nieuwe buitenkant om van binnen meer ruimte te krijgen.  

Geen nette lichamen
De drie sculpturen op de NDSM-werf zijn geen keurige, afgeronde ‘lichamen’. Ze leunen naar elkaar toe en van elkaar af. De een draagt, de ander verzet zich. Ze komen afhankelijk en defensief; lief en dreigend tegelijk over. Ze lijken niet helemaal te weten wat ze met elkaar aan moeten en juist daardoor ontstaat er iets.  

Morison noemt ze een tijdelijke alliantie van moeilijke vormen. Een verzameling misfits die bij elkaar wordt gehouden door een voortdurende onderhandeling. Dat klinkt misschien als een vreemd uitgangspunt voor een sculptuur, maar misschien is het juist een betere definitie. Want wat als een sculptuur niet hoeft te zeggen: dit blijft? Wat als het kan zeggen: dit verandert?

‍
Een sculptuur dat niet af is
The Argonauts vertegenwoordigen geen queer lichaam, geen kinkpraktijk en geen Nederlands landschap. Die dingen worden niet geïllustreerd. Ze zitten dieper in het werk: in het materiaal, in de manier waarop de lichamen zijn opgebouwd, in de relaties die ze met elkaar aangaan. Daarom voelen de sculpturen ook niet als een antwoord. Eerder als een uitnodiging om je eigen vanzelfsprekendheden even los te laten.  

Wat noemen we normaal? Wat noemen we nuttig? Wanneer vinden we iets mooi? Wanneer vinden we iets vreemd? En waarom eigenlijk?

Op de NDSM-werf staan drie vreemde ‘lichamelijke figuren’ die eruitzien alsof ze van een andere wereld komen. Maar misschien is het tegenovergestelde waar. Misschien komen ze juist uit deze wereld: uit onze landschappen, onze lichamen, onze relaties, onze drang om dingen te ordenen en uit alles wat daar steeds weer tussendoor glipt.

De Argo blijft varen terwijl haar onderdelen veranderen. Misschien zit daarin de werkelijke vraag van The Argonauts: niet hoe we hetzelfde kunnen blijven, maar hoe we samen kunnen blijven terwijl we veranderen.

Redactie: Jessie Ottens – Datum: 02-11-2026
Deze column is tot stand gekomen op basis van de Field Notes van Ivan Morison, met ondersteuning van AI bij het structureren en redigeren van de tekst.