Artikel | Van scheepswerf naar plek voor creatieven en voor experiment

De geschiedenis van de NDSM-werf gaat terug tot in 1894. In dat jaar werd de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij (NSM) opgericht op Oostenburg in Amsterdam Oost. Het bedrijf wilde de ondergang van de scheepbouwindustrie tegengaan, door een doorstart te maken in het bouwen van moderne ijzeren schepen met mechanische aandrijving.

Doordat de NSM op Oostenburg niet kon uitbreiden, verhuisde zij in 1915 naar de overkant van het IJ, in Amsterdam Noord. De scheepsbouw kende toen een hoge productie en het bedrijf NSM barstte uit haar voegen. Met medewerking van de Gemeente Amsterdam investeerde NSM in een derde werf naast ADM (Amsterdamsche Droogdok Maatschappij) en NSM. Pas in 1915 kwam de werf tot stand door dempen en uitdieping van het IJ. In 1920 vestigde de Nederlandsche Dok Maatschappij zich aan het IJ op het gestorte betonnen terrein.

Nu 70 jaar geleden, op 27 februari 1946, zijn deze bedrijven gefuseerd en zo ontstond de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM). Zij vervulde toen de behoeften in het vervangen van oude schepen en vervoer van goederen naar Nederlands-Indië. Het was een succesvol en vooruitstrevend bedrijf, welke tot één van de grootste en modernste scheepsbouwwerven ter wereld behoorde. Echter, de NDSM-werf raakte in de jaren 70 in de problemen, waardoor het in 1984 haar deuren moest sluiten.

Een periode van verloedering, drugs en prostitutie begon op de verlaten NDSM-werf. Totdat er op een gegeven moment een paar kunstenaars waren die samen met de gemeente de handen in één sloegen om op deze locatie een broedplaats te creëren. Hierdoor ontstond er reuring op het terrein, wat resulteerde in de Stichting Kinetisch Noord. Deze pionieren creëerden als het ware een nieuwe fase. De eerste fase van de NDSM-werf.

Onder de naam Kinetisch Noord zijn de gebruikers in 2007 zelf aan de slag gegaan met de ontwikkeling van de enorme werkruimte waar ze beschikking over kregen. Ze bouwden in de loods een Kunststad voor ruim tweehonderd creatievelingen, twaalf grote theaterwerkplaatsen, een van de hoogst gewaardeerde indoor-skatebanen van Europa, en op het buitenterrein het restaurant Noorderlicht. De Stichting Kinetisch Noord is nu nog steeds verantwoordelijk voor de verhuur van de ruimtes. Tevens is in 2007/2008 ook de eerder opgerichte Ondernemersvereniging De Toekomst aan de slag gegaan. Deze vereniging behartigt de belangen van de ondernemers in de gebouwen.

Tien jaar geleden kwam Ted Biesterbos, eigenaar van Biesterbos BV. op het terrein. Hij is gebiedsontwikkelaar en probeert op geregisseerde manier de oude historie te behouden en het niet te veranderen in een ‘truttig gebied, waar alles netjes aangeharkt is’. Hiermee wordt bedoeld dat er wel nieuwe initiatieven worden genomen, maar er te allen tijde rekening wordt gehouden met de historie van het terrein. Dankzij de visie van Biesterbos ging de NDSM-werf zijn tweede fase in; ‘Het is veel leuker om gebieden in te richten die werken. Om plekken te creëren waar mensen willen zijn.’ Aldus Ted Biesterbos.

NDSM-ers hebben in 2013 en 2014 op en om de NDSM-werf laten horen wat zij willen zien groeien op de werf. Dit was in het kader van het ‘Self Made Future’ project. De Stichting nam dit initiatief in samenwerking met Stadsdeel Amsterdam-Noord en Ondernemersvereniging De Toekomst. Dit heeft geresulteerd in de publicatie van ‘Werk aan de Werf: Laboratorium NDSM-werf – de koers 2014-2025’.

De publicatie is gebaseerd op wekelijkse ontmoetingen met NDSM-ers uit alle hoeken van de werf. Kunstenaars, horeca-ondernemers, projectontwikkelaars, havengangers, bestuursleden en beleidsmakers gingen met elkaar in gesprek over prangende kwesties. Onderwerpen als parkeren, kunstenplan, NDSM-Island, verbinding West en Oost, NDSM Waterstad, werf wordt erf en de identiteit van NDSM zorgden voor hevige discussie.

Deze derde fase is een fase waarin nieuwe mensen de werf ontdekken als plek om te werken, te produceren, te wonen, aan te meren, kunst te maken, te experimenteren en te leven.